Anadolu’da M.Ö. 1050- 1180 tarihleri arasinda Hattusas’i merkez yaparak büyük bir imparatorluk kuran Hitit’ler yakin doguyu egemenlikleri altina almislardir. Süphesiz ki Erzincan’da Hititler’in yönetimi altinda idi. Anadolu’nun çesitli yerlerinde yapilan kazilarda Hititlere ait çesitli eserler ortaya çikarilmistir. Erzincan ve yöresinde Hititler’e ait bir yerlesim merkezine rastlanmamissa da, bu yörenin Hitit egemenligi altinda kaldigindan da hiç süphe yoktur.

Dogu Anadolu’da kurulan ilkçag devletlerinden biri de Urartular’dir. M.Ö.900 yillarinda kurulan bu devlet Van’i (Tuspa) baskent yapmis, sinirlarini Hazar Denizinden Malatya‘ya, kuzeyde Erzurum-Erzincan’dan güneyde Halep-Musul’a kadar genisletmistir.

Erzincan yakinlarinda Altintepe’de Prof Dr. Tahsin ÖZGÜÇ tarafindan yapilan kazida (1953) Urartular’a ait bir çok eser çikarilmis, bu yörenin Urartu egemenligi altinda kaldigi kanitlanmistir.

Çesitli saldirilara maruz kalan Urartu sehirleri, teker teker tahrip edilirken Medler’in Anadolu’yu istilasi sirasinda M.Ö. 600 yillarinda tamamen ortadan kaldirilmistir. Erzincan ve yöresi, Urartular’i yenerek Anadolu’yu istilaya baslayan Med’lerin (M.Ö. 612) eline geçti. Med Kralligi’nin Kyaksar döneminde Lidyalilar’la yapilan savaslar, muhtemelen Erzincan ve civarinda cereyan etmistir. Bu yöreler M.Ö.550 tarihlerinde Persler’in eline geçmistir.

Hititler’in Anadolu’yu istila ettikleri sirada, Iran yaylasini da Persler ele geçirdiler. Persler’in yükselisi daha çok Ciroz (550-530), Kampis (530-520) dönemlerine raslar. Bu dönemde Erzincan ve çevresinde Persler’in eline geçer. Persler’den sonra Anadolu Makendonyalilar’in eline geçmistir.

Roma ordusu M.Ö.70 tarihinde Dogu Anadolu’yu ele geçirmeye basliyarak Elazig yöresindeki Safen (Harput) Kraligi’ni yiktiktan sonra, Tigran Ordusunu da yenilgiye ugratmistir. Bu sirada (M.Ö. 68) Pontuslular da Erzincan yörelerinde Roma üstünlügüne son vermislerdir. Iran ile Bizans arasinda sürekli savaslara sahne olan Erzincan ve yöresi, en son Bizans imparatoru Heraklius tarafindan 629 tarihinde yenilgiye ugratilan Iran’dan geri alindi.

Halife Hz. Osman (644-656) zamaninda Habib bin Mesleme 35/655 senesinde Erzincan ve yöresini ele geçirerek, bu bölgeyi tamamen Müslümanlarin yönetimine katti. Erzincan ve yöresi Abbasiler döneminde de çesitli saldirilara maruz kaldi. Halife Mütevekkil Alallah (847-861) döneminde Malatya Valisi Ömer bin Abdullah, Arapgir, Egin, Kemah, Erzincan ve Trabzon kentlerini Bizanslilar’dan geri aldi. (859) Böylece Erzincan tekrar Araplarin hakimiyetine geçti.

Türklerin Anadolu’ya akinlar yaptigini daha önce belirtmistik. Fakat, Türklerin Anadolu’yu vatan edinmeleri genel kanaate göre Malazgirt (1071) zaferinden sonradir. Malazgirt zaferi kazanilinca Alparslan, Karasu ve Çatli nehirleri vadilerinin fethine Mengücek Ahmet Gazi’yi görevlendirmistir.

Alparslan’in komutanlarindan olan Mengücek Ahmet Gazi, Erzincan, Kemah, Divrigi ve Sebinkarahisar yörelerini hakimiyeti altina aldi. Kemah’i merkez yapti. Ahmet Gazi’nin ölümü üzerine (1114) yerine oglu Ishak Bey geçti. Bu beyligi uzun süre yöneten Ishak Bey ölünce (1124) yerine Melih Mahmut geçti. Ishak Beyin ogullari onu tanimayinca, Mengücek devleti parçalandi. Kemah Melih Mahmut’a Erzincan Davut Sah’a, Divrigi’de Süleyman Sah’a düstü. Davut sah’in öldürülmesi üzerine (1151) Erzincan’a 13 yil Süleyman Sah’a sahip olmus; Davut Sah’in oglu Fahrettin Behram Sah (1165) yilinda babasinin tahtinda oturunca, Mengücek Beyligi tekrar güçlenmistir. Fahrettin Behram Sah, Kiliçarslan’in damadi olmasi da göz önünde bulundurulursa, Mengücek Selçuklu münasebeti daha iyi anlasilir.

Behram Sah zamaninda, Erzincan çok ilerlemis, ticaret ve sanayi gelismistir. Zelzeleler sebebi ile o dönem ait eserler maalesef günümüze ulasmamistir. Behram Sah 1225 tarihinde Erzincan’da ölmüs, asagi Urla (Ula) köyünde defnedilmistir.

Behram Sah ölünce yerine oglu Davut Sah geçti. 1228 tarihinde Selçuklu sultani Alaaddin Keykubat Erzincan ve Kemah’i isgal ederek Mengücek Beyligine son verdi. Alaaddin Keykubat ile Celalettin Harzem Sah arasinda Erzincan yakinlarinda, Yassi-Çemen denilen yerde 1230 tarihinde savas oldu ve Celalettin Harzem Sah yenildi. Alaattin Keykubat’in ölümü (1237) üzerine, yerine oglu II. Giyasettin Keyhüsrev geçti. Onun zamaninda devlet Mogollarin istilasina ugradi. 1240 tarihinde Erzurum’u isgal eden Mogollar Erzincan’i geçerek 1243 tarihinde Kösedag savasinda Anadolu Selçuklu Devletini hezimete ugratti. Böylece Erzincan ve yöresi Ilhanlilarin eline geçti. Ilhanlilar yöreyi beylerle (Vali) yönettiler. Timur-Tas Bey Misir’a kaçarken yerine Alaaddin Eretna’yi birakti.

Timur-Tas’in Misir’a siginmasindan sonra valilige gelen Alaaddin Eretna ilhanli hükümdari Ebu Sait Bahadir Han’in ölümü (1335) üzerine Ilhanlilarla olan bagini keserek görünüste Celayirli Hükümdari Büyük Seyh Hasan Han’a bagli kalarak bagimsizligini ilan etti.

Bir ara Çoban Ogullari Hükümdari Küçük Seyh Hasan, Erzincan ve yöresi kendi beyligine kattiysa da 1338’de Memluk Sultan Nasreddin Muhammed’in yardimi ile Erzincan ve yöresi Küçük Seyh Hasan’dan kurtuldu. Erzincan bu beylik döneminde de el degismistir. Alaaddin Eratna 1352’de öldükten sonra yerine oglu Giyasettin Mehmet getirildi. Çikan anlasmazliklar sonunda Erzincan bagimsiz olarak, Burak Bey’e birakildi. Sirasi ile Ahi Ayna Bey (öl. 1362), Pir Hüseyin (öl. 1379), Mutahhareten Bey yönetimi ele aldi. Mutahhareten döneminde, Kadi Burhanettin Erzincan’a ve yöresine birkaç kez saldiri düzenledi. Bu saldirilar Akkoyunlu Hükümdari Kutlu Bey’in yardimi ile atlatildi.

Bu dönemde Erzincan üzerinde Akkoyunlular’in etkisini görmekteyiz.

Erzincan Emiri Mutahhareten’in Timur’a baglanmasi Osmanli Padisahi Yildirim Beyazit’i kizdirmisti. Beyazit da Erzincan’i muhasara etti.(1401) Fakat çok geçmeden Ankara Savasi patlak verince, yöre tekrar Timur’un eline geçti.(1402)

Yörede Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar Osmanlilar etkili olamadilar. 1419’da 1. Mehmet zamaninda Karakoyunlu Beyi Kara Yusuf Erzincan’i zapt etti Pir Ömer’i vali tayin etti.

1455’de de, Akkoyunlu hükümdari Uzun Hasan Erzincan’i aldi. Kaleyi yeniden onardi. Yöre Fatih ile Uzun Hasan arasinda çikan Otlukbeli savasina kadar (11 Agustos 1473) Akkoyunlarin elinden kaldi.

Bu savastan sonra Osmanlilarin denetimine geçti.

1502 tarihinde Safevi tahtina gecen Sah Ismail Erzincan’i karargah yapmisti. Anadolu’yu eline geçirmek isteyen Safeviler’e Yavuz Sultan Selim 23 Agustos 1514’te Çaldiran Savasiy’la dur deyince, Erzincan tekrar Osmanlilar’in yönetimine geçti.

Kanuni Sultan Süleyman 1534‘te Tebriz Seferi, 1540’da Iran Seferi sirasinda Erzincan’a ugramistir.

Birinci dünya savasindan 11 Temmuz 1916 tarihinde Ruslar tarafindan sehir isgal edilmis, bunu firsat bilen ayrilikçi Ermeniler’de silahli birlikler olusturarak faaliyete geçmislerdir. 18 Aralik 1917 de Sovyet hükümeti ile yapilan Erzincan Mütarekesi ile 11 Ocak 1918 de rus askerleri bölgeden çekilmis ancak, ermeni çeteleribir çok kanli olaya neden olmustur. Kazim Kara Bekir komutasindaki askeri birlikler 13 Subat 1918 de Erzincan’i 22 Subat 1918 de Tercan’i ermeni silahli güçlerinden kurtarmislardir. Kurtulus savasinda ve hareketli geçen Cumhuriyetin ilk yillarinda Erzincan halki Büyük Atatürk’ün yaninda olmustur.

Kentin adinin “Eriza” veya “Aziriz” kelimelerinden geldigi, ilk önce “Erziricin” daha sonrada bugün ifade edildigi sekilde “Erzincan” a dönüstügü rivayet edilmektedir.

1923 yilinda kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ili olan Erzincan, 1939’da siddetli depreme maruz kalmis, sehir harabeye dönmüstür. Sehirde tas tas üstünde kalmamis, onbinlerce insan hayatini kaybetmistir. Depremden sonra demiryolundan yukari yeni bir sehir insaatina baslanarak bugünkü Erzincan sehri meydana getirilmistir.

Kaynak:Erzincan.gov.tr sitesi

Daha büyüğünü görmek için video'nun  üzerine tıklayın!